✨Thơ Nôm Là Gì? Giá Trị Của Thơ Nôm Trong Văn Học Việt Nam

Trong dòng chảy dài của lịch sử văn chương Việt Nam, thơ Nôm xuất hiện như một dấu son đánh thức bản sắc của tiếng Việt. Suốt nhiều thế kỷ, chúng ta mượn chữ Hán để gửi gắm tâm tư, nhưng chỉ đến khi chữ Nôm được tạo dựng và nâng niu, tiếng Việt mới thật sự tìm được chỗ đứng trang trọng trong thi ca. Thơ Nôm không ồn ào, cũng không cầu kỳ; nó giản dị như giọng nói quê nhà, mộc mạc như nếp sống thôn dã, mà sâu thẳm đến mức chạm được vào cốt cách dân tộc. Đó là khoảnh khắc người Việt có thể nói lên tiếng lòng của mình bằng chính ngôn ngữ của mình kể chuyện Việt bằng hồn Việt, thở trong một không gian văn chương hoàn toàn thuộc về chúng ta.

Với người yêu thơ ca, thơ Nôm không chỉ là một thể loại; đó là bước trưởng thành của tâm hồn Việt Nam trong văn học, là vẻ đẹp mà mỗi lần đọc lại đều thấy thêm một lớp ý nghĩa mới, một nỗi tự hào mới.Thơ Nôm là dòng thơ được sáng tác bằng chữ Nôm – loại văn tự ghi âm tiếng Việt trước khi chữ Quốc ngữ ra đời. Nói đơn giản, nếu thơ Hán học dùng chữ Hán để diễn tả tư tưởng của người Việt, thì thơ Nôm chính là khoảnh khắc người Việt bước ra khỏi chiếc áo mượn của Trung Hoa để mặc chiếc áo của riêng mình.

Thơ Nôm là tiếng Việt thuần khiết, mộc mạc, gần gũi và đầy nhạc tính. Nó cho phép tác giả “nói đúng tiếng lòng của người Việt”, kể chuyện Việt, cảnh Việt, tình Việt điều mà chữ Hán khó truyền tải đầy đủ.Thơ Nôm bắt đầu manh nha từ thế kỷ XIII–XIV nhưng chỉ thật sự nở rộ từ thời Lê – Nguyễn. Đặc biệt, khi chữ Nôm được dùng rộng hơn trong giới văn sĩ, thơ Nôm trở thành “tiếng nói của người Việt trong không gian văn học bác học”. Trải qua vài thế kỷ, thơ Nôm để lại nhiều tác phẩm bất hủ mà đến nay chúng ta vẫn thuộc nằm lòng.Nhắc tới thơ Nôm không thể thiếu ba ngôi sao rực sáng làm nên diện mạo văn học Việt Nam: Nguyễn Trãi – người khởi dựng nền móng bằng Quốc âm thi tập, Hồ Xuân Hương – tiếng nói sắc sảo và tự do của người phụ nữ Việt, và Nguyễn Du – đỉnh cao tinh hoa với Truyện Kiều bất hủ. Ba tên tuổi ấy không chỉ ghi dấu trong lịch sử, mà còn giữ linh hồn tiếng Việt thổn thức trong từng vần thơ.Thơ Nôm như tiếng Việt cất lên bằng tất cả sự mộc mạc và tinh tế của nó. Mỗi câu, mỗi chữ đều thấm vị quê nhà: từ tiếng lá xào xạc đầu ngõ, đến giọng nói chân chất của những người lam lũ ngoài đồng. Ngôn ngữ thuần Việt trong thơ Nôm không chỉ giàu nhạc điệu mà còn mang theo hơi thở đời sống, khiến người đọc như nhìn thấy cả một thời xưa êm đềm hiện ra trong từng dòng thơ.

Dù tiếp thu thi pháp Á Đông, thơ Nôm vẫn giữ được linh hồn Việt Nam – giản dị mà sâu sắc, chân thật mà lay động. Nó không quá cầu kỳ, cũng không xa cách, mà gần gũi như lời thủ thỉ của người bạn, người mẹ, người thầy, để lại trong lòng người đọc một cảm giác thân thuộc đến lạ.Thơ Nôm là minh chứng cho hành trình trưởng thành của tiếng Việt trong văn chương. Lần đầu tiên, ngôn ngữ của dân tộc được cất lên trọn vẹn, mạnh mẽ và đầy tự hào. Qua những vần thơ Nôm, người Việt đã ghi lại đời sống của chính mình: phong tục, nếp sinh hoạt, vẻ đẹp của quê hương, và cả những nỗi niềm của thân phận con người.

Những tác phẩm như Truyện Kiều không chỉ là kiệt tác văn học, mà còn là ký ức tinh thần của dân tộc – nơi ta tìm thấy mình trong từng câu chữ. Nhờ thơ Nôm, văn học Việt Nam có một nền tảng vững chắc để bước vào thời kỳ Quốc ngữ, tiếp tục phát triển và lan tỏa đến nhiều thế hệ hôm nay và mai sau.