Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XI, được gọi chính thức là Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, là đại hội lần thứ mười một của Đảng Cộng sản Việt Nam, được khai mạc ngày 12/01/2011 tại Hà Nội và bế mạc vào ngày 19/01/2011. Đây là Đại hội then chốt, bầu nhân sự Ban Chấp hành Trung ương Đảng, giới thiệu vị trí Tổng Bí thư.

Diễn biến trước Đại hội

Để tiến hành đại hội, tất cả các tỉnh và thành phố trên cả nước phải hoàn thành việc tổ chức đại hội các cấp, bầu cử các vị trí Bí thư tại các Đảng ủy ở các cấp (cơ quan của Đảng Cộng sản tại các cấp địa phương), cử đại biểu tham dự Đại hội Đảng trên một cấp.

Đồng thời Đảng ủy ở các cấp phải dự thảo Văn kiện Đại hội Đảng XI (báo cáo sẽ đọc tại Đại hội chỉ rõ thành tựu và hạn chế trong suốt nhiệm kỳ từ Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam X tới trước đại hội XI, phương hướng phát triển của Đảng và từ đó của Đất nước trong thời gian 5 năm tới) cũng được công khai để lấy ý kiến. Việc tổng hợp ý kiến xong trước ngày 10/12/2010. Việc lấy ý kiến diễn ra sôi nổi trong Đảng và trong quần chúng nhân dân, nhất là trong giới nhân sĩ trí thức có lòng yêu nước sâu sắc thiết tha với vận mệnh của dân tộc. Tuy nhiên việc lấy ý kiến đóng góp cũng gặp nhiều khó khăn bởi các vấn đề nêu ra trong văn kiện đều mang tính chiến lược then chốt nên đòi hỏi người góp ý kiến cần phải có trình độ hiểu biết nhất định về chính trị.

Từ 13 đến 21 tháng 12 năm 2010, Hội nghị lần thứ 14 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) diễn ra tại Hà Nội, là Hội nghị lần cuối trước Đại hội Đảng XI. Cho tới Hội nghị này, danh sách các vị trí tối cao vẫn chưa được ngã ngũ.

Phát biểu sau bế mạc Hội nghị 14, Tổng Bí thư Đảng cho biết sẽ chọn những người có tư tưởng đổi mới vào ban lãnh đạo. Hội nghị 14 đã chính thức giới thiệu nhân sự về bốn chức vụ cao nhất của Đảng và Nhà nước tại Việt Nam. Theo nhiều nguồn tin cậy, dự kiến ông Nguyễn Phú Trọng sẽ làm Tổng Bí thư Đảng; ông Trương Tấn Sang sẽ là Chủ tịch nước; ông Nguyễn Sinh Hùng giữ chức Chủ tịch Quốc hội và ông Nguyễn Tấn Dũng tiếp tục làm Thủ tướng.

Ngày 9 tháng 1 năm 2011, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 15 (khóa X) đã họp tại Hà Nội. Hội nghị đã thông qua danh sách giới thiệu bổ sung nhân sự Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng xem xét, quyết định; thông qua Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương khóa X về phương án nhân sự Ban Chấp hành Trung ương khóa XI để trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI; thông qua dự kiến danh sách Đoàn Chủ tịch, Đoàn Thư ký và Ban Thẩm tra tư cách đại biểu tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng trình Đại hội XI; góp ý kiến lần cuối vào Báo cáo kiểm điểm của Ban Chấp hành Trung ương khóa X trình Đại hội lần thứ XI của Đảng. Hội nghị 15 mới chính thức là Hội nghị lần cuối trước Đại hội Đảng XI của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Dự đoán của báo đài nước ngoài

Vài tuần trước Đại hội XI của Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 20 tháng 12 năm 2010, báo Asahi Shimbun của Nhật Bản đưa tin nêu ra dự thảo nhân sự về bốn chức vụ cao nhất của Đảng và Nhà nước tại Việt Nam. Thông tin của báo Asahi Shimbun đã chính xác về trường hợp của Nguyễn Phú Trọng và chức vụ Tổng Bí thư Đảng. Ngoài ra, đài Á Châu Tự do cũng có bài viết tiên đoán kết quả của Đại hội với sự ra đi và ở lại của nhiều nhân vật. Trước Đại hội có làn sóng trấn áp các phần tử chống đối.

Theo BBC, Đảng Cộng sản Việt Nam đang đứng trước nhu cầu cấp thiết về đổi mới, nhất là khi nhiều bất cập của hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa bị xem như yếu tố gây kìm hãm cho phát triển kinh tế.

Diễn biến trong Đại hội

Bích chương tuyên truyền cho Đại hội Đảng XI Đại hội khai mạc ngày 12/01/2011 tại Hà Nội với 1376/1377 đại biểu chính thức. Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã tuyên bố khai mạc Đại hội.

Cương lĩnh

Tổng bí thư Nông Đức Mạnh đọc Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá X về các văn kiện Đại hội XI của Đảng, theo đó "toàn Đảng, toàn dân đã phấn đấu vượt qua khó khăn, thách thức, đạt được những thành tựu quan trọng". Báo cáo cảnh báo về các thách thức như "hoạt động chống phá, kích động bạo loạn, diễn biến hòa bình của các thế lực thù địch". Trong báo cáo cũng nhấn mạnh: Coi trọng vai trò phản biện. ;Tên gọi "Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011)" :Kết quả biểu quyết: Có 849 phiếu đồng ý, chiếm 61,70%. ;Quan điểm mới "Có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại với quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp"
(Dự thảo là: "Có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu"). :Kết quả biểu quyết: Có 895 phiếu đồng ý, chiếm 65,04%.

Cơ sở của cương lĩnh

Cương lĩnh của Đại hội XI (bổ sung, phát triển của Đại hội VII và X) là thành quả mà Đảng Cộng sản Việt Nam kết luận là công cuộc đổi mới, trước hết là thành quả của đổi mới nhận thức lý luận về Chủ nghĩa xã hội, trên cơ sở vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, phù hợp với thực tiễn Việt Nam trong điều kiện hiện nay. Đó cũng là thành quả của sự kết hợp hài hòa giữa "cái phổ biến" và "cái đặc thù", cái chung và cái riêng để tạo nên một mô hình: Chủ nghĩa xã hội Việt Nam. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (năm 1991) của Đảng, mô hình chủ nghĩa xã hội mà nhân dân ta xây dựng đã được phác họa với sáu đặc trưng; Đại hội lần thứ X (2006) đã bổ sung, phát triển, làm cho mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam toàn diện hơn, gồm tám đặc trưng; *Dự thảo Cương lĩnh (bổ sung và phát triển 2011) của Đại hội XI tiếp tục xác định tám đặc trưng trên cơ sở kết hợp, bổ sung, phát triển những đặc trưng của chủ nghĩa xã hội trong hai Đại hội VII và X.

Các bài học lớn

Một là, nắm vững ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội;

Hai là, sự nghiệp cách mạng là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân;

Ba là, không ngừng củng cố, tăng cường đoàn kết: đoàn kết toàn Đảng, đoàn kết toàn dân, đoàn kết dân tộc, đoàn kết quốc tế - Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết - Thành công, thành công, đại thành công;

Bốn là, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, sức mạnh trong nước với sức mạnh quốc tế;

Năm là, sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng là nhân tố hàng đầu quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam.

Nội dung cương lĩnh

;Đặc trưng của Chủ nghĩa xã hội mà Việt Nam đang xây dựng

Đặc trưng thứ nhất: dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh;

Đặc trưng thứ hai: do nhân dân làm chủ;

Đặc trưng thứ ba: có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại là chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu;

Đặc trưng thứ tư: có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc;

Đặc trưng thứ năm: con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện;

Đặc trưng thứ sáu: các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển;

Đặc trưng thứ bảy: có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo;

Đặc trưng thứ tám: có quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước trên thế giới.

Ứng viên do đại hội giới thiệu trúng cử

Một nhân vật được đề cử tại Đại hội đã trúng cử ủy viên dự khuyết: *Nguyễn Thanh Nghị, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc TP. HCM.

Một số ứng viên không trúng cử

;BCH khóa X đề cử Phạm Gia Khiêm Phạm Khôi Nguyên *Lê Doãn Hợp

;Đại hội đề cử

;Tự ứng cử *Nguyễn Xuân Kiên (45 tuổi, Phó giám đốc Trung tâm nghiên cứu khoa học nghiệp vụ và tư liệu Ban Tuyên giáo trung ương)

Điều lệ (Quan điểm mới)

Vấn đề kết nạp tư nhân vào Đảng? Có thêm doanh nghiệp tư nhân, Đảng sẽ mạnh hơn? :Tại Việt Nam, 80% doanh nghiệp có vốn dưới 5 tỷ đồng và 87% doanh nghiệp có dưới 50 nhân viên. :Về vấn đề kết nạp những người là chủ doanh nghiệp tư nhân vào Đảng, thảo luận tại Đại hội thấy nổi lên 3 luồng ý kiến: :#Thứ nhất, đa số ý kiến nhất trí như dự thảo, đó là đồng ý kết nạp những người là chủ doanh nghiệp tư nhân vào Đảng; :#Thứ hai, cho rằng không cần thí điểm mà thực hiện luôn với lý do là trong thực tế, một số Đảng bộ đã kết nạp được những chủ doanh nghiệp tư nhân vào Đảng và đạt kết quả tốt; :#Thứ ba, một số ý kiến lo ngại và cho rằng kết nạp chủ doanh nghiệp tư nhân vào Đảng sẽ làm thay đổi bản chất của Đảng :Khoản 1, Điều 1 diễn đạt đầy đủ là: "Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam là chiến sĩ cách mạng trong đội tiên phong của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và dân tộc Việt Nam;...". ::Kết quả kiểm phiếu: Có 1.026 phiếu đồng ý, chiếm 74,56%. Quy định về thí điểm một số chủ trương mới: :Bổ sung vào Điều 16 quy định: "Ban Chấp hành Trung ương căn cứ tình hình thực tế quyết định chỉ đạo thí điểm một số chủ trương mới" (Điều lệ Đảng khóa X không bổ sung). ::Kết quả kiểm phiếu: Có 1.240 phiếu đồng ý, chiếm 90,12%. vai trò của Doanh nghiệp nhà nước vẫn còn chưa có đột phá, đội ngũ nhân sự được lựa chọn liệu có khả năng lãnh đạo đất nước vượt qua khó khăn kinh tế trong năm 2011.

Ngày 19/2, sau Đại hội 1 tháng, Trưởng ban Đối ngoại Trung ương Đảng Hoàng Bình Quân đã sang Trung Quốc với tư cách đặc phái viên của tân Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. Chuyến đi của ông Quân sang Trung Quốc có nhiệm vụ thông báo về kết quả Đại hội XI của Đảng Cộng sản Việt Nam.