✨Sách - Tiếng Người Trong Văn - Hồi Ức Văn Chương - NXB Phụ Nữ

Cuốn sách này có thể xem là một tiểu hồi ký của cố nhà văn Nguyễn Xuân Khánh, tác giả của những tác phẩm nổi tiếng vào bậc nhất của văn học hiện đại Việt Nam như bộ ba đồ sộ Hồ Quý Ly, Mẫu Thượng ngàn, Đội gạo lên chùa; tiểu thuyết Miền hoang tưởng, Chuyện ngõ nghèo. Trong sách ẩn chứa những gì mà lúc sinh thời, từ chục năm trở lại đây, nhà văn đã chỉ cười hiền im lặng trước lời gặng in từ nhà xuất bản thân thuộc?

Ở Tiếng người trong văn, những câu chuyện được kể không còn chỉ là chuyện của những người thân, người bạn văn mà còn là câu chuyện cuộc đời của chính tác giả. Ấy là chuyện thời thơ ấu, ký ức về người mẹ thân yêu và những người thân thiết có ảnh hưởng rất lớn tới đời văn của tác giả. Ấy là kỉ niệm với những đồng nghiệp tên tuổi như Tô Hoài, Vũ Bằng, Trần Dần, Lê Bầu, Dương Tường, Châu Diê mà giờ đây phần lớn họ đã là người thiên cổ. Những câu chuyện lần đầu được kể, như chuyện cuốn sách đầu tiên (tiểu thuyết Rạng đông) đã bị thất lạc, khó có thể là cuốn “độc đáo” nhưng kỉ niệm về nó “tươi roi rói”, chuyện cuốn Làng nghèo viết ở Trại sáng tác Thanh Liệt cũng chỉ “trung bình thôi”, giờ không nên in. Và nhất là “chuyến phiêu lưu” li kỳ của bản thảo Trư cuồng, mà sau này có người cho rằng để xuất bản được cũng thật là một kỳ tí Qua những lát cắt đó, với quãng thời gian từ lúc tác giả Nguyễn Xuân Khánh chỉ mới là thiếu niên vô tư và nhiệt huyết, yêu thi ca và cách mạng, đến lúc thành lão nhà văn ở đầu thế ký 21, người đọc sẽ nhận ra chuyện riêng mà cũng là chuyện chung của cả đất nước trong một thời đoạn lịch sử trải từ chiến tranh vắt qua Đổi mới. Những éo le thời cuộc, những gian khổ nghề cầm bút, những trăn trở làm người và xây đời… của một trí thức đích thực, của một nhà văn lớn được chia sẻ giản dị, gọi đúng tên trong cuốn sách này. Một con người, cả đời mang “tấm lòng trong” và trí tuệ sáng, làm ngời lên “Tiếng người trong văn”.

Đời văn Nguyễn Xuân Khánh không hề đơn giản, nên để ông tự nói lên được những điều sâu kín đó không phải dễ dàng. Đến tận bây giờ, sau khi khởi bút trên dưới chục năm, từ những bài viết lẻ cấu trúc lại, cuốn sách này mới có cơ hội ra mắt bạn đọc. Những điều “nhạy cảm” được kể lại chân thực nhất, với giọng kể của một người văn đã trải hơn nửa thế kỷ say mê viết lách, phải trả giá bằng máu và nước mắt của mình cho tác phẩm.

Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam trân trọng giới thiệu cuốn sách này tới bạn đọc, với lòng tri ân sâu nặng cố nhà văn đã tin tưởng giao phó tác phẩm của mình thủy chung với một nhà xuất bản duy nhất. Các tác phẩm lớn của Nguyễn Xuân Khánh đã đồng hành cùng Nhà xuất bản trong mấy chục năm qua, với bao vinh quang cay đắng. Đến nay, bộ ba tiểu thuyết đồ sộ của ông vẫn đều đặn tái bản, được bạn đọc yêu thích và trân trọng, khẳng định sức sống trường tồn của những tác phẩm văn chương đích thực, sự đồng vọng nhiều thế hệ với các trước tác đó, trong bước đường gìn giữ và tôn tạo những giá trị nhân văn vĩ đại. Tiếng người trong văn có thể xem là cái nhìn ngoái lại lần cuối của cố nhà văn, và gửi một nụ cười đôn hậu để ông thanh thản trở về cõi người hiền thênh thang mây trắng.

Cùng xuất bản: Nguyễn Xuân Khánh – Một nụ cười mỉm, một nghiệp văn xuôi (Chân dung và tác phẩm Nguyễn Xuân Khánh dưới mắt bạn bè và các nhà nghiên cứu văn học đương thời)

Tác giả: Nhà văn Nguyễn Xuân Khánh (1933-2021)

Ông sinh tại làng Cổ Nhuế, . Ông đỗ Tú tài Toán, học Đại học Y khoa cho đến hết năm 1952 thì ra vùng tự do tham gia bộ đội. Trong khoảng mười năm, ông ở một đơn vị binh, rồi dạy văn hoá tại Trường Sĩ quan Lục quân trước khi chuyển về làm việc tại tạp chí Văn nghệ Quân đội. Từ 1966, ông là phóng viên báo Thiếu niên Tiền phong trước khi về hưu non vào năm 1973.

Tác phẩm chính:- Rừng sâu (tập truyện ngắn, 1963)- Miền hoang tưởng (tiểu thuyết, 1990)- Hồ Quý Ly (tiểu thuyết, 2000)- Hai đứa trẻ và con chó Mèo xóm núi (tập truyện ngắn, 2002)- Mưa quê (tập truyện ngắn, 20)- Mẫu Thượng ngàn (tiểu thuyết, 20)- Đội gạo lên chùa (tiểu thuyết, 2011)- Chuyện ngõ nghèo (tiểu thuyết, 2016)- “Rừng sâu” và những truyện ngắn khác (tập truyện ngắn, 2020)Ngoài ra ông còn là dịch giả của nhiều tác phẩm nổi tiếng.

Giải thưởng- Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật, 2017.- Giải thưởng Thành tựu văn học trọn đời của Hội Nhà văn , 2018.- Giải thưởng cuộc thi tiểu thuyết của Hội Nhà văn Việt Nam 1998 - 2000 với tiểu thuyết Hồ Quý Ly.- Giải thưởng của Hội Nhà văn 2001 với tiểu thuyết Hồ Quý Ly.- Giải thưởng Thăng Long của UBND TP, 2002 với tiểu thuyết Hồ Quý Ly.- Giải thưởng của Hội Nhà văn 20 với tiểu thuyết Mẫu thượng ngàn.

Một số trích đoạn hay:

“Thời xưa, khi người đàn bà góa chồng, là lập tức bên nhà chồng người ta ùa ngay vào xâu xé, chèn ép. Người ta viện ra bao nhiêu cớ để đàn áp người đàn bà. Chị ta mới ba mươi tuổi. Đầu còn xanh, tuổi còn trẻ, liệu có đứng vững nổi không, hay là dăm năm nữa thôi cỏ mộ chồng chưa xanh đã lăm le đi bước nữa. Phải sít sao theo dõi chị ta. Cần thì bắt ngay thằng bé về, không chừng mất cả của, mất cả người với chị ta. Rồi văn tự đất nhà ai giữ, cái ấy cũng phải để mắt. Nó lú nhưng chú nó khôn. Gia đình nhà chị ta cũng khối tay thầy dùi nhiều mưu mẹo.

Mẹ tôi bị bên nội o ép. Về sau khi lớn lên tôi biết rõ mọi việc. Còn dạo ấy, tuy tôi mới lên sáu nhưng tôi vẫn cảm nhận được nỗi buồn khổ lo âu của mẹ. Cho đến bây giờ tôi vẫn còn nhớ được cái đêm trước ngày mẹ tôi mang tôi ra Kẻ Chợ. Đêm ấy, mẹ tôi bày hoa quả trên cái mâm đồng, rồi đặt cái mâm lên cao, trên đầu tường hoa, trên cái bể. Cái đèn dầu hỏa cháy liu diu. Ba nén hương cắm vào bát gạo lập lòe tỏa khói. Còn mẹ tôi xõa tóc, cầm con dao phay múa trước mâm cúng. Mẹ tôi lẩm bẩm cầu khấn gì, tôi không biết được. Nhưng chắc chắn cái đêm người đàn bà cô đơn trước khi dấn thân vào đời để một mình nuôi đứa con côi cút, mẹ tôi đã nuốt nước mắt vào trong tâm khảm. Chắc chắn bà biết đời mình từ bấy giờ sẽ vô cùng khó khăn. Và bà đã hạ quyết tâm mình sẽ nuôi nấng cho bằng được để đứa con khôn lớn thành người.

Hình ảnh người đàn bà cầm con dao múa trước mâm cúng nghi ngút khói hương đã nhiều lần ám ảnh giấc ngủ của tôi. Song, chưa lần nào tôi viết ra giấy. Tuy nhiên, cái tinh thần quyết tâm của bà thì đã thấm vào tâm hồn tôi rồi. Đời tôi lắm lúc chua cay thất bại, tôi thường nhớ đến cái mâm đồng trên đầu tường hoa và hình ảnh của mẹ tôi đêm ấy. Và tôi lại tự nhủ lòng. Không được nản chí. Không thể chịu thua. Nào hãy cố lên.”

(Trích Anh Thân)

“Nhờ có sự tiếp xúc ấy, hay là do một kích thích tưởng tượng nào đó mà chính vào thời gian ấy, một mơ ước thầm kín của tôi từ thời thơ ấu bỗng trỗi dậy. Đó là mơ ước viết văn. Thuở nhỏ, tôi là chú bé ham đọc sách. Tôi có thể suốt ngày chúi đầu vào cuốn sách và tôi cũng có thể hàng tiếng đồng hồ mơ màng tưởng tượng những chuyến phiêu diêu đâu đâu. Tôi đọc rất nhiều sách và tôi tưởng tượng. Lắm lúc tôi thấy những tưởng tượng của tôi cũng hay chẳng kém gì những điều người ta viết trong sách. Chỉ có điều, tôi chưa viết được những điều tưởng tượng của tôi ra giấy mà thôi.Và chính lúc này, chính lúc tôi làm thầy giáo ở Trường Lục quân thì tôi bắt đầu viết văật kỳ lạ. Lục quân là một trại lính, nhịp sống ở đây là tiếng kèn. Sáng thì kèn báo thức, rồi kèn thể dục, kèn đi ăn cơm, kèn từ lúc bắt đầu sinh hoạt một ngày cho đến lúc chui vào màn đi ngủ. Tôi thật không ngờ những hứng thú đi vào nghề văn của tôi lại bắt đầu từ một trại lính, từ một nơi mà hoạt động của con người nhất nhất tuân theo những điệu kèn.”

(Trích Trại sáng tác Thanh Liệt)

“Dạo ấy tôi dạy môn văn cho học sinh. Tôi dạy bài Trái tim Danko của Maksim Gorky. Danko trong bóng tối, đã móc trái tim mình ra làm ngọn đuốc. Trái tim cháy rừng rực đem ánh sáng cho đoàn người đi trong bóng đêm. Thật là một hình ảnh lãng mạn. Đám học trò của tôi rất thích. Họ vỗ tay rào rào. Hôm ấy anh Huệ trong ban cán sự của khoa đi theo dõi, đến dự lớp. Khi giảng tôi hay dùng phép liên tưởng. Tôi liên tưởng đến một câu nói của đức Phật trong Kinh Pháp Cú: “Được sinh ra làm người thật là một sự hi hữu. Chớ nên để lỡ mất cơ hội này”. Vậy, được sinh làm người thật là một hạnh phúc vô song ở thế gian này. Cho nên không thể sống phí sống hoài. Tức là ta phải sống thật đẹp trong thế gian. Tức là sống là trong sạch, là trí tuệ, là từ bi trong cõi đời khốn khổ này. Con người là một chúng sinh huyền bí có nhiều tiềm năng phi thường. Tiềm năng ấy ngủ ngầm trong mỗi con ngườ ”

(Trích Trại sáng tác Thanh Liệt)

“Thật quả, tôi viết sách này (Trư cuồng) với nhiều tâm huyết. Viết nó đã là một cố gắng, bởi vì như tôi đã nói hoàn cảnh của tôi lúc đó rất khó khăn. Ăn không đủ lại còn viết sách. Mà viết sách trong hoàn cảnh bị cấm đoán truy đuổi. Cuốn sách, hay hay dở còn tùy người đọc, nhưng chắc chắn nó mang đậm chất sống thực của tôi lúc ấy. Tôi vẫn tin mỗi cuốn sách ra đời đều mang dấu vết của cái thời mà nhà văn viết. Cuốn sách này, vẫn nội dung ấy, nếu viết ở thời gian khác, nó sẽ hoàn toàn khác. Thôi thì cuốn sách này, dù hay dù dở, nó vẫn ghi lại được cái hơi thở đặc biệt của tôi ở thời gian tôi sống. Tôi không muốn nói đến thứ phản ánh luận muốn phản ánh thời đại, tôi chỉ muốn nói đến, nói lên cái tâm lý, cái tâm thế của nhà văn ở thời gian ấy mà thôi. Một cuốn sách chỉ là một nỗi băn khoăn day dứt của nhà văn trước cuộc đời. Nó cũng là tiếng cười tiếng khóc của tác giả. Nếu nó gây xúc cảm cho người đọc thì đó là hạnh phúc của tác giả. Nếu nó tác động được lâu dài hơn thì đó là niềm mơ ước rất khó thực hiện…”

(Trích Những con người hào hiệp)

“Tôi viết gần hai năm 1981 - 1982 mới xong. Sở dĩ lâu như thế vì lúc này khá gay go về kinh tế, tôi còn bận kiếm ăn để nuôi mẹ già và bốn đứa con trai đang tuổi lớn. Tôi không muốn đứa con nào bị bỏ học.

Ở cơ quan, vì mắ