Nghệ An ký (乂安記, Ghi chép về xứ Nghệ An) là một bộ sách địa chí có tiếng của Việt Nam, do Hoàng giáp Bùi Dương Lịch (1757 – 1828) biên soạn ở đầu thế kỷ 19. Đây là bộ sách được biên soạn công phu, phản ánh khá đầy đủ về lịch sử, núi sông, nhân vật, thơ văn…của đất nước và con người ở trấn Nghệ An (nay là hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh), được giới nghiên cứu (như Hoàng Xuân Hãn, Trần Văn Giáp, Émile Gaspardone) đánh giá cao, chủ yếu về phương pháp biên soạn nghiêm túc, về nguồn sử liệu dồi dào và độc đáo .
Lai lịch
Không biết chính xác năm khởi soạn và hoàn thành Nghệ An ký, chỉ biết sách này được Bùi Dương Lịch viết sau khi ông đã viết Nghệ An phong thổ ký(乂安風土記) và Nghệ An chí(乂安誌), và được khắc in vào khoảng đời Tự Đức (ở ngôi: 1847-1883), tức sau khi tác giả đã mất (1828).
Theo bài Tựa Nghệ An phong thổ ký (không đề tên tác giả), thì sách này được làm ra sau khi Ngô Nhân Tĩnh đến làm quan ở trấn Nghệ An (năm 1831, vua Minh Mệnh chia trấn này thành 2 tỉnh là Nghệ An và Hà Tĩnh). Trích bài Tựa:
:"Mùa xuân năm Tân Mùi (1811), có Hữu Tham tri bộ Binh là Nhữ Sơn Ngô (Nhân Tĩnh) lĩnh chức Hiệp trấn Nghệ An, muốn biết phong thổ miền Nghệ An, bèn giở quyển "Hoan Châu phong thổ thoại" của ông Trần (Trần Lâm) ra xem và cho đó chỉ là câu chuyện của một thời, mới sai Bùi Dương Lịch soạn Nghệ An phong thổ ký". "
Về nội dung, Nghệ An phong thổ ký do nhiều người viết, Bùi Dương Lịch làm Chủ biên, nhằm giới thiệu một số thắng tích nổi tiếng của xứ này.
Gần đây, Viện nghiên cứu Hán Nôm (Hà Nội) có tìm được một quyển sách nhỏ nhan đề là Nghệ An chí, gồm hai quyển Giáp và Ất. Sách chép tay, đã rách nát mấy tờ đầu và mấy tờ cuối, không có tựa, bạt và mục lục. Tờ đầu, dưới tên sách có đề: "Bùi Hoàng giáp tiên sinh trứ" (có nghĩa Hoàng giáp Bùi [Dương Lịch] soạn). Nội dung sách gồm 3 phần:
Địa chí: viết về biên giới và núi.
Thủy chí: viết về sông, suối, khe, hồ, cửa biển.
Nhân chí: viết về 54 văn nhân và võ nhân.
So với Nghệ An phong thổ ký, thì sách này chép kỹ hơn. Tuy nhiên, so với Nghệ An ký sau này, thì nó hãy còn giản lược. Vì vậy có thể nói Nghệ An chí được họ Bùi viết sau khi viết Nghệ An phong thổ ký, nhưng rồi vì chưa thỏa mãn, nên ông đã điều tra thêm, sưu tập thêm để viết thành Nghệ An ký. Nói cách khác, Nghệ An phong thổ ký và Nghệ An chí đều là "tiền thân" của Nghệ An ký.
Căn cứ vào bài Tựa Nghệ An phong thổ ký (vừa dẫn) và tiểu sử của Bùi Dương Lịch, thì ông làm ra sách này vào khoảng thời gian 1811-1812 (tức năm Ngô Nhân Tĩnh đến Nghệ An, rồi sai ông soạn sách), tức khi đang giữ chức Đốc học Nghệ An. Hai quyển sau là Nghệ An chí và Nghệ An ký, được ông soạn sau đó, có thể là vào những năm ông đã cáo quan về nhà.
Tìm hiểu về năm Nghệ An chí được khắc in, tra trong sách Đại Nam thực lục (Chính biên, đệ tứ kỷ) thì thấy có thông tin: năm Canh Tuất 1850, Bùi Thức Kiên (con của Bùi Dương Lịch, bấy giờ đang làm Thừa chỉ ở Nội các) có dâng lên vua Tự Đức 2 bộ sách của cha mình là Nghệ An ký và Bùi gia huấn hài. Có lẽ không lâu sau đó, Nghệ An ký được học trò hay con cháu tác giả đem khắc in (vì sách không viết rõ tên, mà chỉ đề là "Tồn Trai Bùi tiên sinh soạn" để tỏ lòng tôn kính). Tuy nhiên, vì bản sách mà ngày nay còn truyền (Thư viện Khoa học xã hội, ký hiệu A. 607) thiếu hẳn trang đầu, không có tựa, bạt, hay chú dẫn gì cả, nên không rõ được khắc in vào năm nào; chỉ phỏng đoán là khoảng đời Tự Đức, vì trong sách đã được kiêng húy cẩn thận (như chữ Nhậm [tên vua Tự Đức] được khắc bỏ nét ngang).
Năm 2012, Nghệ An ký (bản dịch của Viện nghiên cứu Hán Nôm) được giới thiệu đầy đủ trong Tổng tập dư địa chí Việt Nam (tập 3).
Nội dung (sơ lược)
Nghệ An ký gồm 2 quyển, khổ 28 x 18 cm, gồm 237 tờ (mỗi tờ 10 dòng, mỗi dòng 20 chữ), chữ khắc in dễ đọc, đầu sách không thấy có tựa hoặc bạt.
Sách có 3 chương lớn, là: Thiên chí (ghi về trời), Địa chí (ghi về đất) và Nhân chí (ghi về người). Đây là theo quan niệm "tam tài" (Thiên, Địa, Nhân) của Nho học, và được phân chia ra như sau:
*Quyển I (95 tờ), gồm "Thiên chí" và "Địa chí"
:-Thiên chí nói về giới phận vùng trời của trấn Nghệ An (tức Nghệ An và Hà Tĩnh sau này). Ở đây có 2 mục:
::-Thiên dã: nói về giới phận theo thiên văn, vị trí các sao trên trời.
::-Thiên khí: nói về khí hậu.
:-Địa chí (tức là địa lý hình thế ở trấn Nghệ An) có 5 mục:
::-Cương vực (bờ cõi): nói về lịch sử địa lý và sự thay đổi của nó.
::-Điều lý (mạch đất): nói về các vùng cao, vùng thấp.
::-Núi non: có cả thảy 85 đơn vị, kể cả gò và đảo.
::-Sông (có cả thảy 31 đơn vị gồm khe, suối, hồ, đầm) và cửa biển (12 đơn vị).
*Quyển II (142 tờ), chỉ có một chương "Nhân chí", viết về người ở trấn Nghệ An, chia làm 2 phần:
:-Phần Đại cương gồm 2 mục: Khí chất (tâm tình và thể chất con người) và Sinh lý (đời sống kinh tế).
:-Phần Nhân vật có 3 mục: Cổ đế (Việt Thường thị và Mai Hắc Đế), Văn nhân (150 nho sĩ có tên tuổi) và Võ tướng (31 người nổi tiếng). Đây phần chiếm nhiều nhất (142 tờ), và đáng chú ý là ở trong đó có cả tiểu truyện của Bùi Dương Lịch, tức tác giả .
Giá trị
Là một nhân chứng của thời đại, lại thường đi du lãm khắp nơi trong xứ Nghệ, nên Bùi Dương Lịch biết nhiều và hiểu sâu về mảnh đất này. Ngoài ra, tác giả còn là một nhà giáo, lại có kinh nghiệm biên soạn địa chí, đồng thời cũng là người có tâm huyết, có một nhãn quan tiến bộ và khoa học…nên phần lớn sử liệu ở trong sách Nghệ An ký đều có "giá trị và đáng tin cậy"...Vì lẽ đó, tác phẩm đã được giới nghiên cứu đánh giá cao, chủ yếu về phương pháp biên soạn nghiêm túc, về nguồn sử liệu dồi dào và độc đáo .
Nhìn chung, mặc dù có một vài hạn chế (như chưa chú trọng mặt kinh tế và sinh hoạt của nhân dân), nhưng Nghệ An ký vẫn là bộ sách được biên soạn công phu, có giá trị về nhiều mặt, nhất là mặt địa lý lịch sử. Đặc biệt ở chương "Nhân chí" có một bản tự truyện đầy đủ về tác giả, với dụng ý trình bày những ghi chép về thời sự quốc gia mà tác giả có liên quan hoặc được tai nghe mắt thấy... Đó là điều đặc biệt quý đối với giới nghiên cứu lịch sử, chủ yếu là lịch sử thời kỳ cuối Lê sang triều Tây Sơn.
👁️
139 | 🔗 | 💖 | ✨ | 🌍 | ⌚
**_Nghệ An ký_** (乂安記, _Ghi chép về xứ Nghệ An_) là một bộ sách địa chí có tiếng của Việt Nam, do Hoàng giáp Bùi Dương Lịch (1757 – 1828) biên soạn ở đầu thế
**Câu lạc bộ bóng đá Sông Lam Nghệ An** (), trong văn nói thường được gọi là **Sông Lam Nghệ An** hay ngắn gọn hơn là **Sông Lam**, là một câu lạc bộ bóng đá
**Lịch sử hành chính Nghệ An** có thể xem mốc khởi đầu từ năm 1831 với cải cách hành chính của Minh Mạng, chia trấn Nghệ An thành 2 tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh.
**Nghệ An** là một tỉnh ven biển gần cực bắc vùng Bắc Trung Bộ, miền Trung của Việt Nam và trước đây là tỉnh có diện tích lớn nhất cả nước. Trung tâm hành chính
Trải qua hơn 60 năm hình thành và phát triển, dù trong bất cứ giai đoạn nào, hoàn cảnh nào, tập thể cán bộ, nhân viên Bệnh viện Mắt Nghệ An đều đồng lòng vượt
Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An là Bệnh viện Đa khoa hạng I, tuyến cuối cùng về khám, chữa bệnh đa khoa trên địa bàn tỉnh Nghệ An đồng thời tuyến cuối khám,
**Báo và Phát thanh – Truyền hình Nghệ An** (tiếng Anh: **Nghe An Newspaper and Radio – Television Station**) là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Tỉnh ủy Nghệ An; là cơ quan
Trải qua 56 năm ra đời và phát triển, Bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An đang ngày càng khẳng định được vị thế của mình trong sự phát triển chung của nền y
Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Nghệ An là tổ chức chính trị – xã hội của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ trên địa bàn, đồng thời
nhỏ|Bản vẽ thành Vinh, Nghệ An **Thành cổ Nghệ An**, còn gọi là **Thành cổ Vinh**, là tên gọi di tích một tòa thành cổ được xây dựng dưới thời Nguyễn lịch sử Việt Nam,
Đoàn Luật sư tỉnh Nghệ An là tổ chức xã hội – nghề nghiệp của các luật sư đang hành nghề tại tỉnh, hoạt động theo Luật Luật sư, Điều lệ Liên đoàn Luật sư
Bệnh viện Phục hồi chức năng Nghệ An là đơn vị Y tế chuyên khoa tuyến tỉnh hạng II đầu ngành về Phục hồi chức năng trên địa bàn tỉnh Nghệ An với qui mô
Liên hiệp các Tổ chức Hữu nghị tỉnh Nghệ An là tổ chức chính trị – xã hội chuyên trách về đối ngoại nhân dân của tỉnh, trực thuộc Liên hiệp các Tổ chức Hữu
thumb|Gian chùa gỗ Đức Hậu được xây dựng từ thế kỉ XIV **Chùa Đức Hậu - Thiên Linh tự** **(thuộc Quần thể Đức Hậu)** nằm ở Làng Đức Hậu, nay là 3 xóm Xuân Hoa,
**Nguyễn Văn Nguyên** (?–?) là Chủ tịch đầu tiên của tỉnh Phú Yên. ## Hoạt động cách mạng Nguyễn Văn Nguyên sinh ra ở Nghệ An, làm y tá ở Bệnh viện Vinh (nay là
Hiệp hội Vận tải ô tô tỉnh Nghệ An là tổ chức xã hội – nghề nghiệp tự nguyện của những tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực vận tải ô tô trên
Một cảnh vườn quốc gia Pù Mát. **Khu dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An** được chính thức công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới vào tháng 9/2007 với trung tâm
**Khu kinh tế Đông Nam Nghệ An** là khu kinh tế rộng 207,76 km² gồm một phần huyện Nghi Lộc, một phần huyện Diễn Châu, một phần Thành phố Vinh. Theo quy hoạch, đây là
**Nguyễn Quốc Trị** (1921 – 1967) là một sĩ quan của Quân đội Nhân dân Việt Nam, hàm Thượng tá, nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn Thủ Đô, Hiệu trưởng trường Quân chính Quân khu
Công Ty Bảo Việt Nghệ An là đơn vị thành viên của Tập đoàn Bảo Việt, hoạt động trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ. Công ty cung cấp đa dạng sản phẩm như
**Tỉnh ủy Nghệ An** hay còn được gọi **Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Nghệ An** là cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng bộ tỉnh Nghệ An giữa hai kỳ đại hội đại
Công ty Xăng dầu Nghệ An (tên giao dịch quốc tế là Petrolimex Nghệ An), tiền thân là Công ty Xăng dầu mỡ kiêm Tổng kho Vinh, thành lập ngày 29 tháng 12 năm 1956, doanh
Tổng Công ty Cổ phần Vật tư Nông nghiệp Nghệ An với hơn 63 năm kinh nghiệm, là một doanh nghiệp hoạt động sản xuất đa ngành nghề trong lĩnh vực vật tư nông nghiệp,
**Sông Hiếu**, còn có tên gọi là **sông Con**, một trong những con sông lớn tại Nghệ An . Sông Hiếu là một phụ lưu của sông Lam, bắt nguồn từ vùng núi huyện Quế
Trung tâm Ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ An Giang là một đơn vị trực thuộc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh An Giang, có chức năng ứng dụng, chuyển giao,
Trung tâm Ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ An Giang là một đơn vị trực thuộc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh An Giang, có chức năng ứng dụng, chuyển giao,
Hệ Sinh Thái Địa Phương Nghệ An 360 là trang điện tử toàn diện, quy tụ đầy đủ đặc sản địa phương, dịch vụ và thông tin về tỉnh Nghệ An. Bạn có thể dễ dàng
**Công an tỉnh Nghệ An** là cơ quan Công an cấp tỉnh ở Việt Nam, thuộc hệ thống tổ chức của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam tại Nghệ An. Công an tỉnh Nghệ An có trách nhiệm tham
“Dự án Kỳ lân” là câu chuyện kể về các lập trình viên cũng như các chuyên viên công nghệ nói chung trong kỷ nguyên dữ liệu lên ngôi, khi những lề lối kinh doanh
:_Đây là bài viết về một diễn viên Trung Hoa sinh năm 1932. Về ca sĩ Trung Quốc thế kỷ 21 sinh năm 1996, xem An Kỳ (ca sĩ)._ **An Kỳ** (, 1 tháng 4
Tủ Sách Nhất Nghệ Tinh - Kỹ Thuật Ô Tô Và Xe Máy Hiện Đại Đây là quyển thứ nhất trong 3 quyển Kỹ thuật ô tô và xe máy hiện đại (Bài tập có
Trường đại học, học viện và viện hàn lâm là các cơ sở giáo dục bậc cao đào tạo các bậc đại học và sau đại học, được đào tạo theo hướng mở nhằm khai
**Kỹ sư** (hay **_Kĩ sư_** - theo tiếng lóng; **_Bác vật_** - từ cũ ở miền Nam), là danh từ chỉ học vị của người đã qua đào tạo chuyên môn về khoa học ứng dụng;
phải|Một góc [[núi Hồng Lĩnh|núi Hồng – sông Lam, biểu tượng đặc trưng về địa lý – văn hóa của xứ Nghệ]] **Xứ Nghệ** là tên chung của vùng Hoan Châu (驩州) cũ từ thời
Bệnh viện bản xứ Vinh lúc này ngự trên một diện tích khá rộng rãi, dọc đường bộ với qui mô không lớn nhưng có đủ các ngôi nhà cần thiết cho một Bệnh viện
**Nghệ Tĩnh** là một tỉnh cũ thuộc vùng Bắc Trung Bộ Việt Nam, tồn tại từ năm 1976 đến năm 1991. Địa bàn tỉnh Nghệ Tĩnh hiện nay tương ứng với hai tỉnh Nghệ An
Trải qua 56 năm ra đời và phát triển, Bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An đang ngày càng khẳng định được vị thế của mình trong sự phát triển chung của nền y
**Phan Kim Kỳ** (1947-1998) là một quân nhân Quân đội Nhân dân Việt Nam, được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân do đã tiêu diệt nhiều máy bay đối
Với mong muốn làm cho người dân Nghệ An nói riêng và vùng Bắc Trung Bộ nói chung, vùng đất còn nhiều khó khăn và vất vả kinh tế có nhiều cơ hội hội được
Nằm ngay cạnh trung tâm mua sắm Chợ Sen, Nam Đàn, tỉnh Nghệ An nhà thuốc Đông y gia truyền Hoà Phương Đường từ lâu được người dân trong và ngoài huyện Nam Đàn, Nghệ
Được khởi công vào tháng 6/2022, Bệnh viện Nguyên Phúc là bệnh viện YHCT ngoài công lập ĐẦU TIÊN có quy mô xây dựng lớn tại tỉnh Nghệ An nói riêng và Bắc Trung Bộ
Tối ngày 7/4/2024, tại khách sạn Thượng Hải (TP. Vinh, Nghệ An), Câu lạc bộ Thanh niên Họ Hồ Nghệ An đã long trọng tổ chức lễ kỷ niệm 10 năm thành lập, đánh dấu
Tinh bột nghệ VàngTinh bột nghệ là gì?Tinh bột nghệ tinh chế từ củ nghệ vàng30kg củ nghệ tươi chỉ chiết xuất được 1,5 - 2,5kg tinh bột nghệ, chọn củ nghệ vào tháng 1
**Xô Viết Nghệ - Tĩnh** là tên gọi chỉ phong trào đấu tranh của lực lượng công nhân và nông dân ở Nghệ An và Hà Tĩnh trong năm 1930-1931 chống lại đế quốc Pháp
Dù bạn là một nhà đầu tư, người mua nhà mới, hay một nhà phát triển bất động sản, chúng tôi tin rằng sẽ mang đến giá trị và trải nghiệm tuyệt vời cho bạn.
**Nguyễn Thế Kỷ** (sinh ngày 25 tháng 8 năm 1960) là PGS,TS, Nhà Văn, Nhà báo, một chính khách Việt Nam, quê huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. Ông nguyên là Ủy viên Ban Chấp
Nghệ An đã và đang đẩy mạnh việc áp dụng công nghệ thông tin vào mọi lĩnh vực, đặc biệt là ở các huyện vùng sâu, vùng xa. Từ những bản làng vùng cao của
**Bùi Quang Thanh** (sinh ngày 2 tháng 7 năm 1977 tại xã Nam Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình) là tướng lĩnh Công an nhân dân Việt Nam, hàm Thiếu tướng. Ông hiện giữ
Bệnh viện Phục hồi chức năng Nghệ An là đơn vị Y tế chuyên khoa tuyến tỉnh hạng II đầu ngành về Phục hồi chức năng trên địa bàn tỉnh Nghệ An với qui mô
Cuốn sách "Khảo Cổ Học Tiền Sử Nghệ An" là một công trình nghiên cứu chuyên sâu về khảo cổ học, tập trung vào thời kỳ tiền sử tại khu vực Nghệ An. Nội dung