Họ Lan (danh pháp khoa học: Orchidaceae) là một họ thực vật có hoa, thuộc bộ Măng tây, lớp thực vật một lá mầm. Đây là một trong những họ lớn nhất của thực vật, và chúng phân bổ nhiều nơi trên thế giới.
Vườn thực vật hoàng gia Kew liệt kê 880 chi và gần 22.000 loài được chấp nhận, nhưng số lượng chính xác vẫn không rõ (có thể nhiều tới 25.000 loài) do các tranh chấp phân loại học. Số lượng loài lan cao gấp 4 lần số lượng loài động vật có vú hay hơn 2 lần số lượng loài chim. Nó chiếm khoảng 6–11% số lượng loài thực vật có hoa. Khoảng 800 loài lan mới được bổ sung thêm mỗi năm. Các chi lớn nhất là Bulbophyllum (khoảng 2.000 loài), Epidendrum (khoảng 1.500 loài), Dendrobium (khoảng 1.400 loài) và Pleurothallis (khoảng 1.000 loài). Họ này cũng bao gồm chi Vanilla (chi chứa loài cây vani), Orchis (chi điển hình) và nhiều loài được trồng phổ biến như Phalaenopsis hay Cattleya.
Ngoài ra, kể từ khi du nhập các loài từ khu vực nhiệt đới vào trong thế kỷ XIX thì các nhà làm vườn châu Âu và Bắc Mỹ đã bổ sung thêm khoảng 100.000 loại cây lai ghép và giống cây trồng.
Hoa lan được người tiêu dùng ưa chuộng vì vẻ đẹp đặc sắc và các hình thức đa dạng của chúng. Cũng giống như cây lan, hoa lan hầu như có tất cả các màu trong cầu vồng và những kết hợp của các màu đó. Hoa lan nhỏ nhất chỉ bằng hạt gạo trong khi hoa lan lớn nhất có đường kính khoảng 1m.
Đa số các loại hoa lan được bán rộng rãi trên thị trường thường không có hương thơm nhưng trong tự nhiên có rất nhiều loại hoa lan có mùi thơm đặc trưng. Vanilla là một loại hoa lan mà hương thơm được dùng trong các loại ẩm thực của thế giới và có nguồn gốc từ México; trong khi đó có các loại hoa lan tỏa ra mùi như thịt bị hỏng để hấp dẫn các côn trùng.
Phân bố
Họ Orchidaceae phân bố rộng khắp thế giới, gần như có thể có mặt trong mọi môi trường sống, ngoại trừ các sa mạc và sông băng. Phần lớn các loài được tìm thấy trong khu vực nhiệt đới, chủ yếu là châu Á, Nam Mỹ và Trung Mỹ. Chúng cũng được tìm thấy tại các vĩ độ cao hơn vòng Bắc cực, ở miền nam Patagonia và thậm chí trên đảo Macquarie, gần với châu Nam Cực.
Danh sách dưới đây liệt kê gần đúng sự phân bổ của họ này:
- Nhiệt đới châu Mỹ: 250 - 270 chi
- Nhiệt đới châu Á: 260 - 300 chi
- Nhiệt đới châu Phi: 230 - 270 chi
- châu Đại Dương: 50 - 70 chi
- châu Âu và ôn đới châu Á: 40 - 60 chi
- Bắc Mỹ: 20 - 25 chi
Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG III.
Phân loại
Họ này được công nhận trong mọi hệ thống phân loại và hệ thống APG II năm 2003 đặt nó trong bộ Asparagales.
Phân loại họ này luôn luôn thay đổi, do các nghiên cứu mới vẫn tiếp tục nhận dạng nhiều yếu tố phân loại mới.
Hiện tại người ta công nhận 5 phân họ. Biểu đồ dưới đây được lập theo hệ thống APG:
Tiến hóa
Một nghiên cứu đăng trong tạp chí Nature đã chỉ ra rằng nguồn gốc họ Lan có xuất phát điểm lâu đời hơn so với dự tính ban đầu, có lẽ khoảng 76-84 triệu năm trước. Con ong này mang phấn hoa của một loài lan trước đây không rõ, Meliorchis caribea, trên các cánh của nó. Đây là chứng cứ đầu tiên về lan hóa thạch cho tới nay.
Sử dụng phương pháp đồng hồ phân tử, người ta có thể xác định niên đại của các nhánh chính trong họ Lan. Điều này cũng xác nhận rằng phân họ Vanilloideae là nhánh tại sự phân đôi cơ sở của lan với nhị đơn, và phải tiến hóa rất sớm trong sự tiến hóa của họ này. Do chi Vanilla trong phân họ này có mặt tại nhiều nơi trên thế giới trong các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, từ châu Mỹ qua châu Á, New Guinea và Tây Phi, và các lục địa đã bắt đầu tách ra khoảng 100 triệu năm trước, nên trao đổi quần sinh vật đáng kể phải xảy ra sau sự chia tách này (do niên đại của Vanilla được ước tính khoảng 60-70 triệu năm trước).
Các chi
nhỏ|Lan khoe sắc trên cây cổ thụ
Các chi dưới đây là đáng chú ý nhất trong họ Lan.
Hoa phong lan trong hội họa
Image:Disa purpurascens00.jpg
Image:Orkidé med luftrötter, Nordisk familjebok.png
👁️
128 | 🔗 | 💖 | ✨ | 🌍 | ⌚
**Họ Lan** (danh pháp khoa học: **Orchidaceae**) được nhiều nhà phân loại học phân chia khác nhau, liên tục thay đổi cả về sắp xếp và số lượng chi, loài. Nhà khoa học người Thụy
**Họ Lan** (danh pháp khoa học: **Orchidaceae**) là một họ thực vật có hoa, thuộc bộ Măng tây, lớp thực vật một lá mầm. Đây là một trong những họ lớn nhất của thực vật,
Lan hài (_Cypripedium pubescens_) nhỏ|Lan hài (_Paphiopedilum purpuratum_) **Phân họ Lan hài** (danh pháp khoa học: **_Cypripedioideae_**) là một phân họ trong họ Lan (_Orchidaceae_), bao gồm các chi _Cypripedium, Mexipedium, Paphiopedilum, Phragmipedium_, _Selenipedium_ và
**Phân họ Lan biểu sinh** (danh pháp khoa học: **_Epidendroideae_**) là một phân họ thực vật trong họ Lan, bộ Măng tây. ## Đặc điểm sinh học ## Phân bố ## Phân loại Phân họ
phải|_Eremurus stenophyllus_ **Asphodelaceae** là một danh pháp thực vật cho một họ trong thực vật có hoa. Họ này được rất ít các nhà phân loại học công nhận và định nghĩa của nó thay
**Họ Lan dạ hương** (danh pháp khoa học: **Hyacinthaceae**) là một họ thực vật một lá mầm có hoa. Phần lớn các chi hiện nay nằm trong họ này thì trước đây được đạt trong
**Phân họ Lan** hay **phân họ Phong lan** (danh pháp khoa học: **Orchidoideae**) là một phân họ trong họ Lan (Orchidaceae). Phân họ Orchidoideae có 208 chi và khoảng 3.755 loài khắp thế giới. ##
Dưới đây là danh sách các chi tự nhiên trong họ Lan theo [https://web.archive.org/web/19990221093640/http://biodiversity.uno.edu/delta/angio/www/orchidac.htm The Families of Flowering Plants (Các họ của thực vật có hoa)] - L. Watson and M. J. Dallwitz. Đây là
Địa lan sống tự nhiên **Địa lan Bắc Hà** là nhiều loài thuộc họ hoa lan (_Orchidaceae_), chi Huệ lan (_Cymbidium_ spp.), phân bố rộng khắp trên các vùng rừng núi Việt Nam và tập
nhỏ|Lan Mokara Mokara là giống lan lai từ ba giống _Arachnis_ (lan bò cạp), _Ascoentrum_ và _Vanda_; loài lan này mang các đặc tính nổi trội từ bố mẹ là: dạng hoa và màu sắc
**_Microsaccus_** là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
Theo cuốn _Phong lan Việt Nam_ của Trần Hợp thì Việt Nam có 137-140 chi gồm trên 800 loài lan rừng. Hiện tại ngoài hoa lan mọc hoang dã, lan còn được gây trồng đại
**Lan đột biến** (hay còn gọi là **lan var** với _var_ viết tắt từ tiếng Anh là _variation_, tức có nghĩa _đột biến_) là một khái niệm phổ biến ở Việt Nam, ám chỉ về
**Hô Lan** (tiếng Trung: 呼兰区, Hán Việt: _Hô Lan khu_) là một quận thuộc địa cấp thị Cáp Nhĩ Tân, tỉnh Hắc Long Giang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích
**_Liparis latifolia_** là một loài phong lan thuộc chi _Liparis_. ## Hình ảnh Tập tin:Liparis latifolia Orchi 2012-09-14 051.jpg Tập tin:Liparis latifolia Orchi 2012-09-14 050.jpg Tập tin:Liparis latifolia OrchidsBln0906b.jpg Tập tin:Liparis latifolia OrchidsBln0906c.jpg
**_Rhynchostele_** là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
**Chi Lan nhật quang** (danh pháp khoa học: **_Asphodelus_**) là một chi chủ yếu là cây lưu niên bản địa của khu vực trung và Nam Âu, nhưng hiện nay đã phổ biến ra khắp
**Calanthe** là một chi địa lan phổ biến thuộc họ _Orchidaceae_ với khoảng 200 loài. Chi được chia thành 2 nhóm - loài rụng lá và thường xanh. Calanthe được tìm thấy trong tất cả
**_Anoectochilus sandvicensis_** hay **_Anoectochilus sandwicensis_** (tiếng Anh thường gọi là **Hawaii Jewel-orchid**, nghĩa là lan kim tuyến Hawaii hay lan gấm Hawaii) là danh pháp khoa học của một loài thực vật thuộc họ Orchidaceae.
**_Himantoglossum_** là một chi thuộc họ Lan. Chi này xuất xứ ở Châu Âu và có một điều thú vị là labellum được chi thành ba phần. Phần ở giữa là dài nhất. Các loài
**Lan oanh tử** (danh pháp: **_Artorima_**) là một chi thực vật có hoa trong họ Lan (Orchidaceae).
**_Beclardia_** là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
**_Chauliodon_** là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
**_Chondrorhyncha_** là một chi thực vật có hoa trong họ Orchidaceae.
**_Cleisomeria_** là một chi thực vật có hoa trong họ Orchidaceae. Trên thế giới có 5 giống, Việt Nam có 2. 1 Cleisomeria lanatum Đồng danh: Sarcanthus lanatus (Lindl.) Holttum 1947; Uncifera maxilla-leonis Guillaumin 1930
**_Constantia_** là một chi thực vật có hoa trong họ Orchidaceae.
**_Gomesa_** là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
**_Ixyophora_** là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
**_Lemurorchis_** là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
**_Listrostachys_** là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
**_Nephrangis_** là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
**_Nohawilliamsia_** là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
**_Oeoniella_** là một chi thực vật có hoa trong họ Orchidaceae.
**_Oliveriana_** là một chi thực vật có hoa trong họ Orchidaceae.
**_Ornithochilus_** là một chi thực vật có hoa trong họ Orchidaceae.
**_Otochilus_** là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
**_Paradisanthus_** là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
**_Podangis_** là một chi đơn loài thực vật có hoa trong họ Orchidaceae, gồm loài _P. dactyloceras_. Chi này được nhà thực vật học người Đức Rudolf Schlechter miêu tả năm 1914. Nó là loài
**_Polyotidium_** là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
**_Rangaeris_** là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
**_Sanderella_** là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
**_Solenangis_** là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
**_Sphyrarhynchus_** là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
**_Summerhayesia_** là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
**_×Phragmipaphium_** là một chi lan lai giữa chi _Phragmipedium_ và _Paphiopedilum_. Chi lan lai này được những người trồng và yêu thích lan viết tắt là **Phrphm**. ## Các loài đã được đăng ký Các
**Phân họ Va ni** (danh pháp khoa học: **_Vanilloideae_**) là một phân họ trong họ Lan (_Orchidaceae_). Lindley (1836) và Garay (1986) từng coi nó là một họ riêng biệt với danh pháp _Vanillaceae_. Nhưng
**_Calanthe discolor_** là một loài phong lan. ## Hình ảnh Tập tin:Calanthe discolor (fruits).JPG Tập tin:Calanthe discolor fruits.JPG Tập tin:Calanthe discolor.JPG Tập tin:Calanthe discolor1.jpg
**_Neotinea maculata_** (**Dense-flowered Orchid**) là một loài lan sống ở Asia Minor và Âu Châu. ## Miêu tả The leaves are oblong, 5 cm in length, and form a basal rosette which develops from round underground
**_Cucumeria_** là một chi thực vật có hoa trong Họ Lan.
**_Zhukowskia_** là một chi phong lan trong họ Orchidaceae.